Wat is de gis. Ja, gissen waar je bent en dat zou iedereen wel een beetje moeten kunnen maar we doen het toch wat genuanceerder. Op het moment dat er vanuit een haven wordt vertrokken valt met zekerheid de positie vast te stellen. Eenmaal uit het zicht van de haven beginnen we te rekenen met de koers die we varen (vanaf kompas), de mijlen die we erbij afleggen (het log; de kilometerteller aan boord zeg maar), de stroom (gemiddelden uit nautische publicaties) en de drift. Het schip gaat niet altijd helemaal recht vooruit en zeker een zeilschip is erg onderhevig aan wind die het opzij zou kunnen duwen. De hoek die het schip maakt ten opzichte van ‘rechtuit’ noemen we drift en schatten we in. Het zog (spoor door het water) achter het schip zou men als lijdraad kunnen nemen. Zetten we dit achter elkaar dan komen we ergens uit waarvan we uitgaan te zijn. Toch sluipen er fouten in, de kompaskoers is een gemiddelde van wat de roerganger zo precies mogelijk kan sturen, de stroom is op dat moment net iets anders dan gemiddelden aangeven en de drift is ook maar een inschatting. Hoe langer we hiermee doorgaan, des te verder raken we af van waar we werkelijk zijn, het blijft een som van fouten. Toch hebben we deze gegiste positie nodig om te kunnen corrigeren middels astronomische plaatsbepaling (sextant dus) naar een positie dichter bij waar we werkelijk zijn. De gis kunnen we uitrekenen met behulp van wat goniometrie maar we kunnen ook de elementen als koers, stroom en drift achter elkaar in de kaart tekenen. De kaart waarop we nu varen heet een oceaanzeiler en bestrijkt een goot stuk oceaan. Elke potloodpunt is zo groot als honderden voetbalvelden dus valt met weinig precisie deze lijnen achter elkaar te tekenen. Daarvoor bestaan weer zogenaamde ‘plotting sheets’, een stukje kaart op bruikbare schaal zonder de details op de kaart, er is hier tenslotte alleen maar zee. Daarmee kunnen we toch met zekere marge onze ‘standplaats’ bepalen en een positie aflezen. Op de zeekaart tekenen we één keer per dag de positie in, op het middaguur. Dit moet zelfs met een scherp potlood gebeuren om het nauwelijks met die van voorgaande dag samen te laten vallen….wat een plas water…

Richard Slootweg
Kapitein Clipper Stad Amsterdam